Magnus Breder Birkenes & Jürg Fleischer
Intetkjønn med referanse til personer.    
To ulike normeringstradisjoner i nynorsk og tysk

(Hvorugkyn með tilvísun til fólks. Tvær ólíkar stöðlunarhefðir í nýnorsku og þýsku / Neuter with reference to persons. Two different standardization traditions in Norwegian (Nynorsk) and German)

Útdráttur
Í greininni er fj allað um sérstaka leið eða reglu sem varðar kynjablöndun í sumum germönskum málum, þar sem hvorugkyn, í fl eirtölu eða eintölu, getur vísað til hóps af fólki af ólíku kyni. Slík regla er t.d. til staðar í íslensku staðalmáli. Hana má líka finna á eldri stigum þýsku og norsku, svo og í nútímamállýskum, en ekki í staðalmálunum nú á tímum. Spurningin er hvernig þessi staða kom upp. Jafnvel þótt saga málstöðlunar í þýsku og nýnorsku sé mjög ólík er niðurstaðan að því leyti sú sama að reglan um að við kynjablöndun sé hvorugkyn haft um fólk af ólíku kyni hefur horfið í staðalmálunum. Að okkar mati orsakast þetta af ólíkum málfræðihefðum: Í Þýskalandi leiddi skynsemishyggja 17. og 18. aldar til þess að litið var á mállýskurnar sem ógn við staðalmálið og hvorugkynsmyndunum var hafnað með tilvísun til notkunar þeirra í “hversdagslífinu”. Þegar nýnorska mótaðist í andrúmslofti þjóðernisrómantíkur á 19. öld urðu mállýskurnar aftur á móti grundvöllur hins nýja staðalmáls og hvorugkynsmyndirnar þóttu þess vegna æskilegar í upphafi. En þar sem hvorugkynið varð æ sjaldgæfara vegna útjöfnunar í beygingakerfinu hvarf það síðan einnig úr staðalmálinu.


Abstract
In this paper we investigate a specific gender resolution rule: in some Germanic languages neuter plural and singular may refer to persons of different sex. For example, this rule is part of the Icelandic standard language. It can also be found in older stages of German and Norwegian, as well as in modern dialects, but not in their present-day standard languages, which raises the question how this situation came about. Although the standardization histories of German and Norwegian (Nynorsk) are very different, the result is equal insofar as the neuter resolution rule was not maintained in the standard languages. In our opinion this results from two different grammatical traditions: In the German 17th/18th century rational tradition, dialects were seen as a threat to the standard language, and the neuter forms were excluded with reference to their use in “common life”. In the more national-romanticist 19th century tradition of Nynorsk, however, the dialects were the fundament of the new standard language, and the neuter forms were therefore favored in the beginning. But since the neuter construction became increasingly rare due to morphological leveling, it did not survive in the standard language.